Οι σημαντικές αλλαγές στην κατάρτιση και ψήφιση του προϋπολογισμού, στις αναμορφώσεις, στο τεχνικό πρόγραμμα, στα αποθεματικά, στις χρηματοδοτήσεις και στον έλεγχο νομιμότητας των οικονομικών αποφάσεων των Δήμων που φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Τις βασικές αλλαγές παρουσίασε ο Κώστας Ζαφειρίου Πρ/νος Τμήματος Οικονομικής Διοίκησης & Προϋπολογισμού/Διεύθυνση Οικονομικών ΤΑ Υπουργείο Εσωτερικών, στο πλαίσιο ημερίδας της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ) για τον νέο Κώδικα, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα σημεία που επηρεάζουν στην πράξη τη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στους Δήμους.
Καταργείται η διάκριση εσόδων σε τακτικά και έκτακτα
Μία από τις πρώτες αλλαγές αφορά την κατάργηση της διάκρισης των εσόδων σε τακτικά και έκτακτα. Η αλλαγή συνδέεται με την εφαρμογή του νέου λογιστικού πλαισίου και έχει ήδη αποτυπωθεί στη διαδικασία κατάρτισης των προϋπολογισμών.
Γενικό και ειδικό αποθεματικό
Στο άρθρο 367 αλλάζει το καθεστώς του γενικού αποθεματικού.
Πλέον δεν προβλέπεται από τον νόμο συγκεκριμένο ανώτατο όριο. Το Δημοτικό ή Περιφερειακό Συμβούλιο αποφασίζει το ύψος των πιστώσεων που θα εγγραφούν ως γενικό αποθεματικό, στο πλαίσιο της ίδιας της απόφασης ψήφισης του προϋπολογισμού, χωρίς να απαιτείται χωριστή απόφαση.
Παράλληλα, προβλέπεται ειδικό αποθεματικό για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και την αποκατάσταση των επιπτώσεών τους. Τα ποσά που πρέπει να προβλέψουν Δήμοι και Περιφέρειες έχουν ενσωματωθεί στις αποφάσεις με τις οδηγίες κατάρτισης των προϋπολογισμών του 2027.
Εκτός της διαδικασίας κατάρτισης του προϋπολογισμού η Δημοτική Επιτροπή
Μία από τις σημαντικότερες θεσμικές αλλαγές αφορά τον ρόλο της Δημοτικής Επιτροπής.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, η Δημοτική Επιτροπή δεν μεσολαβεί πλέον στη διαδικασία κατάρτισης και ψήφισης του προϋπολογισμού.
Η διαδικασία περνά ουσιαστικά:
Δήμαρχος – Οικονομική Υπηρεσία – Δημοτικό Συμβούλιο.
Μάλιστα, στον νέο Κώδικα γίνεται πλέον ρητή αναφορά στη συμμετοχή της οικονομικής υπηρεσίας στην κατάρτιση του προϋπολογισμού.
Η προθεσμία κατάρτισης μεταφέρεται στις 25 Σεπτεμβρίου, ενώ οι υπόλοιπες βασικές προθεσμίες διατηρούνται.
Τέλος στην ξεχωριστή ψήφιση Τεχνικού Προγράμματος
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η αλλαγή στο Τεχνικό Πρόγραμμα.
Με το νέο πλαίσιο δεν προβλέπεται πλέον χωριστή απόφαση ψήφισης Τεχνικού Προγράμματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι καταργείται ο προγραμματισμός των έργων από τις τεχνικές υπηρεσίες ή τις υπηρεσίες προγραμματισμού. Οι υπηρεσίες εξακολουθούν να καταρτίζουν τον σχεδιασμό τους, να προσδιορίζουν τα συνεχιζόμενα και νέα έργα και να υπολογίζουν τις απαιτούμενες πιστώσεις.
Οι σχετικές δαπάνες, όμως, ενσωματώνονται πλέον στον προϋπολογισμό χωρίς να προηγείται αυτοτελής απόφαση για το Τεχνικό Πρόγραμμα.
Μάλιστα, όπως διευκρινίστηκε στην ημερίδα, για τα ήδη ψηφισμένα Τεχνικά Προγράμματα του 2026, εάν απαιτηθεί κάποια αλλαγή, δεν χρειάζεται προηγούμενη τροποποίηση του Τεχνικού Προγράμματος. Αρκεί η αντίστοιχη αναμόρφωση του προϋπολογισμού.
Αλλάζουν οι εναλλακτικές προτάσεις για τον προϋπολογισμό
Αλλαγές υπάρχουν και στη δυνατότητα κατάθεσης εναλλακτικών προτάσεων κατά την ψήφιση του προϋπολογισμού.
Καθώς η Δημοτική Επιτροπή δεν συμμετέχει πλέον στη διαδικασία, οι εναλλακτικές προτάσεις κατατίθενται απευθείας στο Δημοτικό ή Περιφερειακό Συμβούλιο.
Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι για να κατατεθεί εναλλακτική πρόταση απαιτούνται πλέον υπογραφές από το 40% του συνολικού αριθμού των μελών του Δημοτικού ή Περιφερειακού Συμβουλίου.
Παράλληλα, το αίτημα προς την οικονομική υπηρεσία για την έκδοση της προβλεπόμενης εισήγησης επί εναλλακτικής πρότασης πρέπει να υποβάλλεται τουλάχιστον μία πλήρη εργάσιμη ημέρα πριν από τη συνεδρίαση.
Διευκρινίστηκε επίσης ότι η οικονομική υπηρεσία δεν πραγματοποιεί έλεγχο σκοπιμότητας της εναλλακτικής πρότασης. Ο έλεγχός της αφορά τη νομιμότητα και την ορθή εγγραφή των απαιτούμενων δαπανών.
Τι γίνεται με τα λευκά στην ψήφιση του προϋπολογισμού
Ως προς τον τρόπο ψηφοφορίας, το βασικό πλαίσιο δεν αλλάζει.
Οι λευκές ψήφοι δεν λαμβάνονται υπόψη στον υπολογισμό των έγκυρων ψήφων επί συγκεκριμένης πρότασης.
Κατά την εισήγηση επισημάνθηκε ότι, όταν υπάρχει μία μόνο πρόταση προϋπολογισμού και δεν έχει κατατεθεί εναλλακτική, η απόφαση μπορεί να εγκριθεί ακόμη και με πολύ μικρό αριθμό θετικών ψήφων, εφόσον αυτές αποτελούν το σύνολο των έγκυρων ψήφων που δόθηκαν επί συγκεκριμένης πρότασης.
Αναμορφώσεις προϋπολογισμού χωρίς εναλλακτικές προτάσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο 373 για τις αναμορφώσεις του προϋπολογισμού.
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, στις αναμορφώσεις δεν εφαρμόζεται η διαδικασία των εναλλακτικών προτάσεων.
Η αναμόρφωση ακολουθεί τους γενικούς κανόνες λήψης αποφάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι, εάν η πρόταση αναμόρφωσης που εισάγεται δεν συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία, η αναμόρφωση δεν εγκρίνεται.
Ενισχύεται η ευθύνη του Προϊσταμένου Οικονομικών Υπηρεσιών
Μετά την κατάργηση του άρθρου 266 του «Καλλικράτη» και της γνωστής διαδικασίας των τριμηνιαίων εκθέσεων, σημαντικό μέρος της ευθύνης μεταφέρεται στον Προϊστάμενο Οικονομικών Υπηρεσιών (ΠΟΥ).
Ο ΠΟΥ οφείλει να διαπιστώνει εάν στον προϋπολογισμό έχουν εγγραφεί υπερεκτιμημένα έσοδα ή έσοδα που δεν αναμένεται να εισπραχθούν έως το τέλος του οικονομικού έτους, ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο δημιουργίας ελλειμματικού προϋπολογισμού.
Επιπλέον, μετά το τέλος του δεύτερου και του τρίτου τριμήνου, ο ΠΟΥ υποβάλλει υποχρεωτικά στον Δήμαρχο εισήγηση για το εάν απαιτείται ή όχι αναμόρφωση του προϋπολογισμού.
Τα παλαιότερα εργαλεία και οι σχετικοί πίνακες μπορούν να εξακολουθήσουν να χρησιμοποιούνται βοηθητικά, χωρίς όμως να έχουν πλέον δεσμευτικό χαρακτήρα.
Χρηματοδοτήσεις: Πότε δεν χρειάζεται απόφαση αποδοχής
Ο νέος Κώδικας επιχειρεί επίσης να περιορίσει ορισμένες επαναλαμβανόμενες διοικητικές διαδικασίες.
Εφόσον μία χρηματοδότηση, επιδότηση ή επιχορήγηση —συμπεριλαμβανομένων των ΚΑΠ— έχει ήδη εγγραφεί στον προϋπολογισμό, δεν απαιτείται κάθε φορά νέα απόφαση αποδοχής.
Έτσι, για παράδειγμα, δεν απαιτείται κάθε μήνα χωριστή απόφαση αποδοχής για την τακτική κατανομή των ΚΑΠ, εφόσον η σχετική πίστωση έχει ήδη προβλεφθεί στον προϋπολογισμό.
Ακόμη σημαντικότερη είναι η ρύθμιση για χρηματοδοτήσεις που προκύπτουν από απόφαση ένταξης πράξης σε πρόγραμμα, κατόπιν αιτήματος του Δήμου ή της Περιφέρειας.
Στην περίπτωση αυτή, η εγγραφή των σχετικών πιστώσεων στον προϋπολογισμό μπορεί να πραγματοποιηθεί κατόπιν εντολής του Δημάρχου προς την οικονομική υπηρεσία, χωρίς να απαιτείται να περάσει η αναμόρφωση από το Δημοτικό Συμβούλιο.
Στις 30 ημέρες ο έλεγχος των αναμορφώσεων
Με τον νέο Κώδικα καταργείται η παλαιότερη ειδική πρόβλεψη για δεκαήμερο έλεγχο των αναμορφώσεωναπό την Αποκεντρωμένη Διοίκηση.
Πλέον εφαρμόζεται η γενική προθεσμία των 30 ημερών.
Οι αναμορφώσεις, όπως και ο προϋπολογισμός, εξακολουθούν να υπάγονται σε υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας.
Στην εισήγηση δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στα άρθρα 690 και 691 του νέου Κώδικα. Όπως επισημάνθηκε, για τον προϋπολογισμό και τις αναμορφώσεις δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο ο κανόνας σύμφωνα με τον οποίο η παρέλευση της προθεσμίας μπορεί να οδηγεί σε τεκμαιρόμενη νομιμότητα της πράξης.
Σε περίπτωση αναπομπής, ο Δήμος οφείλει να διορθώσει την πράξη και να την επανυποβάλει για έλεγχο νομιμότητας.
Τι μπορεί να πληρώνει ο Δήμος χωρίς νέο προϋπολογισμό
Αλλαγές υπάρχουν και στο καθεστώς λειτουργίας ενός Δήμου όταν δεν έχει ψηφιστεί εγκαίρως ο νέος προϋπολογισμός.
Για το πρώτο τρίμηνο εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα λειτουργίας με βάση τον προϋπολογισμό του προηγούμενου έτους για συγκεκριμένες κατηγορίες δαπανών.
Μετά την παρέλευση του τριμήνου, εφόσον εξακολουθεί να μην υπάρχει προϋπολογισμός, προβλέπεται ότι συνεχίζουν να εξυπηρετούνται μεταξύ άλλων:
- υποχρεώσεις που απορρέουν από συμβάσεις έργων, προμηθειών και υπηρεσιών,
- οικονομικές απολαβές του προσωπικού,
- παροχές σε είδος και χρήμα για την προστασία των εργαζομένων,
- γραφική ύλη και άλλες βασικές λειτουργικές ανάγκες,
- δαπάνες λειτουργίας των νεκροταφείων,
- δαπάνες για ζωοτροφές και περίθαλψη αδέσποτων ζώων.
Παράλληλα, μετά την παρέλευση του πρώτου τριμήνου και για όσο διάστημα δεν υπάρχει εγκεκριμένος προϋπολογισμός, οι οικονομικές απολαβές αιρετών και συνεργατών τους καταβάλλονται κατά το ήμισυ.
Παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί
Ειδική αναφορά έγινε και στο άρθρο 378, που αφορά τον προϋπολογισμό των δημοτικών παιδικών, βρεφικών και βρεφονηπιακών σταθμών.
Ο ιδιαίτερος κωδικός φορέα πρέπει να εμφανίζεται ισοσκελισμένος, ενώ προβλέπεται η δυνατότητα διάθεσης ανειδίκευτων εσόδων του Δήμου για την κάλυψη των σχετικών δαπανών.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο οι Δήμοι καλύπτουν τα τελευταία χρόνια δαπάνες υπηρεσιών από έσοδα που δεν προορίζονται για συγκεκριμένο σκοπό.
Αλλαγές και στον δανεισμό των Δήμων
Μεταβολές επέρχονται και στην πιστοληπτική πολιτική των ΟΤΑ.
Αλλάζει η βάση υπολογισμού τόσο του ετήσιου κόστους εξυπηρέτησης της δημόσιας πίστης όσο και του συνολικού χρέους ενός Δήμου, με τους σχετικούς υπολογισμούς να συνδέονται πλέον με τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους (ΚΑΠ) και με συγκεκριμένους συντελεστές.
Και εδώ περιορίζεται ο ρόλος της Δημοτικής Επιτροπής: για τη συνομολόγηση δανείου προβλέπεται απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου κατόπιν εισήγησης του Δημάρχου.
Παράλληλα, αυξάνονται ορισμένα χρηματικά όρια στις κατηγορίες δανείων, ενώ πλέον απαιτείται η προβλεπόμενη έγκριση ακόμη και για δάνεια από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, τα οποία προηγουμένως εξαιρούνταν.
Επιτρέπεται επίσης νέα αναχρηματοδότηση ήδη αναχρηματοδοτημένου δανείου, εφόσον μπορούν να εξασφαλιστούν ευνοϊκότεροι όροι.
Ένας διαφορετικός οικονομικός κύκλος για τους Δήμους
Από την παρουσίαση της ΕΕΤΑΑ προκύπτει ότι ο νέος Κώδικας δεν περιορίζεται σε μία αναρίθμηση ή συγκέντρωση των υφιστάμενων διατάξεων.
Στον οικονομικό κύκλο των Δήμων εισάγονται ουσιαστικές διαδικαστικές μεταβολές: η Δημοτική Επιτροπή βγαίνει από κρίσιμα στάδια της κατάρτισης του προϋπολογισμού, καταργείται η αυτοτελής ψήφιση του Τεχνικού Προγράμματος, αλλάζει το πλαίσιο των εναλλακτικών προτάσεων, απλοποιούνται ορισμένες διαδικασίες χρηματοδοτήσεων και ενισχύεται ο ρόλος και η ευθύνη της οικονομικής υπηρεσίας και ιδιαίτερα του Προϊσταμένου Οικονομικών Υπηρεσιών.
Οι αλλαγές αυτές αποκτούν άμεση πρακτική σημασία για τις οικονομικές και τεχνικές υπηρεσίες, τους Δημάρχους και τα Δημοτικά Συμβούλια, καθώς μεταβάλλουν διαδικασίες που επί χρόνια αποτελούσαν σταθερά βήματα στην οικονομική λειτουργία των ΟΤΑ.
Δείτε το video στα 7 λεπτά
