Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο θεσπίζονται, υπολογίζονται, βεβαιώνονται και εισπράττονται τα ίδια έσοδα των Δήμων φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επιχειρώντας να βάλει τάξη σε ένα θεσμικό πλαίσιο που επί σχεδόν επτά δεκαετίες χαρακτηριζόταν από πολυνομία, συνεχείς τροποποιήσεις και διαφορετικές ερμηνείες.
Τις βασικές αλλαγές παρουσίασε ο Κώστας Παπαδημητρίου, Προϊστάμενος Τμήματος Εσόδων του Υπουργείου Εσωτερικών, στη δεύτερη εισήγηση της ημερίδας για τον νέο Κώδικα, εστιάζοντας στα έσοδα φορολογικού χαρακτήρα και ειδικότερα στα ίδια έσοδα των ΟΤΑ.
Όπως εξήγησε, ο νέος Κώδικας επιχειρεί όχι απλώς μία κωδικοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας, αλλά μια συνολική αναδιάρθρωση του συστήματος, με κοινή ορολογία, τυποποίηση των φορολογικών διατάξεων και ενσωμάτωση σημαντικών πορισμάτων της νομολογίας.
Από ένα Βασιλικό Διάταγμα του 1958 σε ενιαίο πλαίσιο
Η εικόνα που επικρατούσε μέχρι σήμερα ήταν εξαιρετικά σύνθετη.
Βασικό σημείο αναφοράς για πολλές από τις πηγές εσόδων των Δήμων παρέμενε το Βασιλικό Διάταγμα της 10ης Οκτωβρίου 1958, το οποίο, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, είχε τροποποιηθεί περίπου 130 φορές.
Παράλληλα λειτουργούσαν δεκάδες άλλες νομοθετικές ρυθμίσεις, νόμοι διαφορετικών υπουργείων, κοινές υπουργικές αποφάσεις, γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους αλλά και ευρωπαϊκές διατάξεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ΤΑΠ, το οποίο δεν περιλαμβανόταν στο διάταγμα του 1958 αλλά θεσπίστηκε μεταγενέστερα, το 1993.
Αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί ένα κατακερματισμένο σύστημα, στο οποίο ακόμη και βασικοί όροι, όπως «τέλος», «ανταποδοτικό τέλος», «εισφορά», «φόρος» και «δικαίωμα», δεν χρησιμοποιούνταν πάντοτε με ενιαίο τρόπο.
Σχεδόν 4 δισ. ευρώ βεβαιωμένα αλλά ανείσπρακτα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που παρατέθηκαν για τις οφειλές προς τους Δήμους.
Με βάση στοιχεία του Παρατηρητηρίου που είχαν παρουσιαστεί στη Βουλή για το 2023:
9,3 δισ. ευρώ ήταν τα βεβαιωμένα έσοδα,
6,1 δισ. ευρώ είχαν εισπραχθεί και
3,2 δισ. ευρώ παρέμεναν ανείσπρακτα.
Σε αυτά, σύμφωνα με την εισήγηση, πρέπει να προστεθούν περίπου 600 εκατ. ευρώ των ΔΕΥΑ, ανεβάζοντας το συνολικό ύψος κοντά στα 4 δισ. ευρώ.
Το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος εκτιμάται ότι είναι ακόμη μεγαλύτερο, καθώς στα παραπάνω δεν περιλαμβάνονται έσοδα τα οποία δεν βεβαιώθηκαν ποτέ.
Στην εισήγηση επισημάνθηκε ότι οι εκθέσεις ελεγκτικών μηχανισμών έχουν καταγράψει περιπτώσεις στις οποίες υπηρεσίες δεν προχωρούσαν καν στη βεβαίωση εσόδων λόγω αμφιβολιών για το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Πάνω από 1 δισ. ευρώ από τα τέλη καθαριότητας
Από τα ίδια έσοδα των Δήμων, τη μεγαλύτερη οικονομική βαρύτητα έχει το τέλος καθαριότητας, το οποίο αποδίδει πάνω από 1 δισ. ευρώ.
Ακολουθούν τα έσοδα ύδρευσης, ενώ σημαντικά ποσά προέρχονται από το ΤΑΠ, περίπου 206 εκατ. ευρώ, και τον φόρο ηλεκτροδοτούμενων χώρων, περίπου 133 εκατ. ευρώ.
Αντίθετα, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο τέλος διαφήμισης, από το οποίο οι Δήμοι εισπράττουν μόλις περίπου 15 εκατ. ευρώ, ποσό που χαρακτηρίστηκε ενδεικτικό της σημαντικής υστέρησης στη βεβαίωση και είσπραξη του συγκεκριμένου εσόδου.
95 πηγές εσόδων καταγράφονται στον νέο Κώδικα
Στο άρθρο 383 του νέου Κώδικα καταγράφονται συνολικά 95 πηγές και πόροι εσόδων των Δήμων.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- 36 τέλη,
- 2 εισφορές,
- 14 κατηγορίες προστίμων,
- 14 περιπτώσεις μισθωμάτων,
- 9 αντισταθμιστικά οφέλη,
- 3 παράβολα,
- καθώς και χορηγίες, προγράμματα και λοιπές κατηγορίες εσόδων.
Ιδιαίτερα αναλυτικά ρυθμίζονται 18 έσοδα αρμοδιότητας του Υπουργείου Εσωτερικών.
Η νέα φιλοσοφία βασίζεται σε κοινή φορολογική δομή: για κάθε τέλος προσδιορίζονται το αντικείμενο, ο τρόπος υπολογισμού, οι συντελεστές όπου υπάρχουν, οι υπόχρεοι και οι προβλεπόμενες απαλλαγές.
Τέλος καθαριότητας και φωτισμού: πάγιο για τα μη ηλεκτροδοτούμενα ακίνητα
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά το ενιαίο τέλος καθαριότητας και φωτισμού.
Ο νέος Κώδικας επιχειρεί να επιλύσει το χρόνιο πρόβλημα των ακινήτων που δεν ηλεκτροδοτούνται και δεν χρησιμοποιούνται.
Για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις προβλέπεται η δημιουργία παγίου, το οποίο, σύμφωνα με την παρουσίαση, αντιστοιχεί στο 1/11 του τέλους που θα κατέβαλλε το ακίνητο εάν ήταν ηλεκτροδοτούμενο.
Παράλληλα προβλέπονται έως πέντε συντελεστές, με δυνατότητα δημιουργίας και πρόσθετων εξειδικευμένων κατηγοριών.
ΤΑΠ και φόρος ηλεκτροδοτούμενων χώρων ενοποιούνται
Σημαντική μεταβολή επέρχεται και στη φορολογία της ακίνητης περιουσίας.
Το υφιστάμενο ΤΑΠ εξακολουθεί να εφαρμόζεται μεταβατικά έως το τέλος του 2026 και στη συνέχεια συνδέεται με την κατάργηση του φόρου ηλεκτροδοτούμενων χώρων και τη δημιουργία του νέου Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης.
Η βασική μεταβολή αφορά τον συντελεστή.
Από το σημερινό εύρος 0,25‰ έως 0,35‰, προβλέπεται εύρος 0,30‰ έως 0,70‰, σε μία προσπάθεια εξισορρόπησης των εσόδων που προέρχονταν από τις προηγούμενες επιβαρύνσεις.
Προβλέπεται επίσης δυνατότητα περαιτέρω προσαρμογής σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν οι ιδιαίτερες τοπικές συνθήκες το απαιτούν για την εξισορρόπηση των εσόδων.
Αυστηρότερες κυρώσεις για την παράνομη χρήση κοινόχρηστων χώρων
Στο τέλος χρήσης κοινόχρηστων χώρων δεν αλλάζει ουσιαστικά η βασική φιλοσοφία της ρύθμισης.
Η σημαντικότερη παρέμβαση αφορά τις κυρώσεις, οι οποίες αυστηροποιούνται και μπορούν, σύμφωνα με την παρουσίαση, να φθάσουν έως και σε τετραπλασιασμό του προστίμου.
Μεγάλες αλλαγές στο τέλος διαφήμισης
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο τέλος διαφήμισης, το οποίο θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες ανεκμετάλλευτες πηγές ίδιων εσόδων.
Όπως αναφέρθηκε, η σχετική διάταξη του παλαιού θεσμικού πλαισίου είχε τροποποιηθεί 31 φορές.
Την ίδια στιγμή, ενώ η ελληνική διαφημιστική αγορά είχε, σύμφωνα με τα στοιχεία της εισήγησης, κύκλο εργασιών περίπου 1,6 δισ. ευρώ το 2025 και αναμένεται να φθάσει περίπου τα 1,7 δισ. ευρώ το 2026, οι Δήμοι εισπράττουν από το τέλος διαφήμισης περίπου 15 εκατ. ευρώ.
Ο νέος Κώδικας αναδιαμορφώνει τις κατηγορίες διαφήμισης και επιχειρεί να αποσαφηνίσει περιπτώσεις που μέχρι σήμερα δημιουργούσαν προβλήματα.
Μεταξύ άλλων, εντάσσονται σαφέστερα οι ενέργειες προβολής μέσα σε καταστήματα, όπως supermarkets, bars και κέντρα διασκέδασης, αλλά και η διαφημιστική δραστηριότητα στις εμπορικές εκθέσεις.
Στις εμπορικές εκθέσεις, μάλιστα, σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, υποχρέωση καταβολής μπορεί να αφορά τόσο τον διαφημιζόμενο που συμμετέχει με περίπτερο και προωθητικές ενέργειες όσο και τον διοργανωτή της έκθεσης.
Τι προβλέπεται για ύδρευση, λιμενικά τέλη και λοιπά έσοδα
Στο τέλος ύδατος συγκεντρώνονται οι ρυθμίσεις που αφορούν ύδρευση, άρδευση και αποχέτευση. Το τέλος διατηρεί τον ανταποδοτικό του χαρακτήρα, ενώ επισημάνθηκε ο ρόλος της ΡΑΑΕΥ στην κοστολόγηση.
Για τα λιμενικά τέλη προβλέπεται σαφής δυνατότητα, σε περίπτωση σημαντικής υποστελέχωσης, να ανατίθεται σε ιδιώτη η διαχείριση, η βεβαίωση και η επιδίωξη είσπραξής τους.
Αντίθετα, σε σειρά άλλων τελών –όπως νεκροταφείων, σφαγείων, ελεγχόμενης στάθμευσης, οικοδομικών αδειών και βοσκής– δεν επέρχονται ουσιαστικές αλλαγές, αλλά κυρίως εκσυγχρονισμός και συστηματοποίηση των διατάξεων.
Νέο πλαίσιο για τα δυνητικά τέλη των Δήμων
Ιδιαίτερης σημασίας είναι η νέα ρύθμιση για τα δυνητικά τέλη.
Η δυνατότητα των Δήμων να θεσπίζουν με δικές τους αποφάσεις τέλη υπάρχει από το 1989, ωστόσο η προηγούμενη διάταξη ήταν εξαιρετικά σύντομη, με αποτέλεσμα αρκετές αποφάσεις Δήμων να ακυρώνονται είτε κατά τον έλεγχο νομιμότητας είτε από τα δικαστήρια επειδή κρίνονταν ότι προσομοίαζαν περισσότερο σε φόρους.
Ο νέος Κώδικας ενσωματώνει τη σχετική νομολογία και περιγράφει αναλυτικότερα τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένας Δήμος μπορεί να θεσπίζει τέτοια τέλη.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η ονομασία τους –π.χ. περιβαλλοντικό, πολιτιστικό, τουριστικό ή αναπτυξιακό τέλος– αλλά εάν πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις που θέτει η νομοθεσία.
Τι είναι τα «αντισταθμιστικά οφέλη»
Η εισήγηση ξεκαθάρισε και την έννοια των αντισταθμιστικών οφελών.
Πρόκειται ουσιαστικά για ποσά που καταβάλλονται σε έναν Δήμο από φορέα του οποίου η δραστηριότητα δημιουργεί συγκεκριμένη επιβάρυνση στην περιοχή.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα ποσά που καταβάλλονται σε Δήμους στην επικράτεια των οποίων λειτουργούν δομές φιλοξενίας μεταναστών και προσφύγων.
Όπως επισημάνθηκε, τα αντισταθμιστικά οφέλη πρέπει να διακρίνονται από τα ανταποδοτικά τέλη, καθώς πρόκειται για διαφορετικές έννοιες.
Κρίσιμη η μεταβατική περίοδος έως 31 Δεκεμβρίου 2026
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν οι μεταβατικές διατάξεις.
Οι κανονιστικές αποφάσεις επιβολής τελών που είχαν ήδη ληφθεί εξακολουθούν να ισχύουν για το 2026, ενώ οι διαδικασίες βεβαίωσης των σχετικών φορολογικών εσόδων μπορούν να συνεχιστούν με το υφιστάμενο καθεστώς έως το τέλος του έτους.
Για έσοδα για τα οποία έχουν αποσταλεί αποσπάσματα βεβαιωτικών καταλόγων έως την 1η Ιανουαρίου 2027, εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς βεβαίωσης και είσπραξης.
Η νέα διαδικασία, επομένως, ενεργοποιείται ουσιαστικά με την έναρξη του 2027.
Στόχος ένας Κώδικας που θα μπορεί να γίνει και πληροφοριακό σύστημα
Πέρα από τις επιμέρους οικονομικές αλλαγές, ιδιαίτερη σημασία έχει η φιλοσοφία με την οποία συντάχθηκε το νέο πλαίσιο.
Οι διατάξεις έχουν αποδοθεί σε σύγχρονη γλώσσα, εγκαταλείποντας διατυπώσεις της καθαρεύουσας που παρέμεναν στο νομοθέτημα του 1958, ενώ επιχειρείται η δημιουργία ενός κειμένου με τυποποιημένη δομή.
Στόχος είναι ο Κώδικας να είναι όχι μόνο ευκολότερα κατανοητός από τις οικονομικές υπηρεσίες των Δήμων, αλλά και κατάλληλος ώστε οι κανόνες του να μπορούν να μετατραπούν σε «γλώσσα μηχανής» και να ενσωματωθούν σε πληροφοριακά συστήματα, ιδιαίτερα στις διαδικασίες βεβαίωσης και είσπραξης.
Η δεύτερη εισήγηση της ημερίδας ανέδειξε έτσι μία από τις σημαντικότερες πλευρές του νέου Κώδικα: την προσπάθεια να μετατραπεί ένα κατακερματισμένο σύστημα δεκαετιών σε ένα ενιαίο και λειτουργικό πλαίσιο για τα ίδια έσοδα των Δήμων.
Το μεγάλο στοίχημα πλέον μεταφέρεται στις οικονομικές υπηρεσίες των ΟΤΑ και στην εφαρμογή των νέων κανόνων από την 1η Ιανουαρίου 2027, καθώς οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο τη νομική κωδικοποίηση αλλά και τη δυνατότητα των Δήμων να βεβαιώνουν και να εισπράττουν αποτελεσματικότερα έσοδα που μέχρι σήμερα, σε αρκετές περιπτώσεις, παρέμεναν ανεκμετάλλευτα.
Δείτε το video στα 36 λεπτά
