Σοβαρά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα, τη συντήρηση και τη διαχείριση του προγράμματος κοινόχρηστων ηλεκτρικών ποδηλάτων για τους δήμους προκαλούν τα στοιχεία επιτόπιου ελέγχου, σύμφωνα με τα οποία, από τα 45 ποδήλατα που προβλέπει η σύμβαση, εντοπίστηκαν μόλις 19 στους επτά σταθμούς και μόνο ένα κατέστη δυνατό να χρησιμοποιηθεί.
Το ζήτημα έρχεται στην ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας του Δημοτικού Συμβουλίου Παπάγου-Χολαργού, με πρωτοβουλία της δημοτικής συμβούλου Αγγέλας Γλύτση, από την παράταξη «8 Προτάσεις για μία Βιώσιμη Πόλη».
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν αφορά μόνο την τύχη μιας δημοτικής προμήθειας ενός δημου, αλλά και την αποτελεσματικότητα ενός ευρύτερου προγράμματος χρηματοδότησης της μικροκινητικότητας, στο οποίο συμμετέχουν περισσότεροι από 100 δήμοι της χώρας, με συμβάσεις συνολικού ύψους περίπου 36 εκατ. ευρώ.
Από τα 45 ποδήλατα, βρέθηκαν 19 και λειτουργούσε μόνο ένα
Ο Δήμος υπέγραψε στις 18 Ιουλίου 2023 σύμβαση με την εταιρεία AMCO Α.Ε. για την προμήθεια ολοκληρωμένου συστήματος κοινόχρηστων ηλεκτρικών ποδηλάτων. Η σύμβαση προέβλεπε την εγκατάσταση 45 ηλεκτρικών ποδηλάτων σε επτά σταθμούς, με το σύστημα να τίθεται τελικά στη διάθεση των πολιτών τον Απρίλιο του 2026. Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε ο Ορέστης Πασχαλινάς στο facebook, έπειτα από επιτόπιο έλεγχο και στους επτά σταθμούς στις 26 Οκτωβρίου 2026, η κατάσταση παρουσιάζεται ιδιαίτερα προβληματική.
Συγκεκριμένα:
| Σταθμός | Ποδήλατα | Λειτουργικά |
|---|---|---|
| Μετρό Εθνική Άμυνα | 4 | 1 |
| Πλατεία Ελευθερίας | 4 | 0 |
| Δημαρχείο | 3 | 0 |
| Αθλητικό Κέντρο Χολαργού | 2 | 0 |
| Μετρό Χολαργός | 0 | 0 |
| Αθλητικό Κέντρο Παπάγου | 3 | 0 |
| Πλατεία Αγίου Γεωργίου | 3 | 0 |
| Σύνολο | 19 | 1 |
Στον σταθμό του Μετρό Χολαργός δεν εντοπίστηκε κανένα ποδήλατο, ενώ το τερματικό ήταν εκτός λειτουργίας. Στην Πλατεία Αγίου Γεωργίου στον Άνω Παπάγου καταγράφηκε επίσης βανδαλισμένο και μη λειτουργικό τερματικό.
Με βάση τον συγκεκριμένο έλεγχο, μόνο το 2,2% του συμβατικού στόλου ήταν διαθέσιμο και λειτουργικό.Το ποσοστό αυτό δεν αποτελεί επίσημο δείκτη διαθεσιμότητας του συστήματος, αλλά αποτυπώνει την εικόνα που διαπιστώθηκε τη συγκεκριμένη ημέρα. Παράλληλα, παραμένει αναπάντητο πού βρίσκονται τα υπόλοιπα 26 ποδήλατα της προμήθειας, εάν είχαν εγκατασταθεί όλα και εάν βρίσκονται σε αποθήκευση, επισκευή ή έχουν αποσυρθεί εξαιτίας βλαβών και βανδαλισμών. Η αυτοψία του κ. Πασχαλινά δεν αποτελεί επίσημη καταγραφή ούτε βέβαια αφορά τον συγκεκριμένο δήμο. Το δημοσιεύουμε ως μια ένδειξη ενός εκτεταμένου φαινομένου σε πόλους δήμους της Ελλάδας. Την ίδια κατάσταση έχει καταγράψει το myota.gr και αλλού ενώ έχει λάβει και αρκετά δελτία τύπου από άλλους δήμους που ανακοινώνουν την διακοπή λειτουργίας του συστήματος.
Πάνω από 400.000 ευρώ για προμήθεια και εγγυημένη λειτουργία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα οικονομικά στοιχεία του έργου. Σύμφωνα με τα δημοσιοποιημένα στοιχεία των συμβάσεων και των πληρωμών, η προμήθεια του συστήματος ανήλθε σε 371.380 ευρώ με ΦΠΑ, ενώ προβλέφθηκε και καταβλήθηκε επιπλέον ποσό 30.690 ευρώ για την εγγυημένη λειτουργία. Έτσι, το συνολικό ποσό που αναφέρεται για την προμήθεια και την εγγυημένη λειτουργία ανέρχεται σε 402.070 ευρώ.
Από τα σχετικά χρηματικά εντάλματα προκύπτει ότι οι πληρωμές πραγματοποιήθηκαν τον Δεκέμβριο του 2024, ενώ η λειτουργία του συστήματος για τους δημότες ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2026. Η χρονική αυτή απόσταση δημιουργεί ένα κρίσιμο ζήτημα: πότε ακριβώς άρχισε να μετρά η περίοδος εγγυημένης λειτουργίας;
Το άρθρο 8 της σύμβασης προβλέπει ότι η εγγυημένη λειτουργία διαρκεί ένα έτος, μετά το πέρας της δοκιμαστικής λειτουργίας και την οριστική παραλαβή. Εφόσον η παραλαβή είχε ολοκληρωθεί το 2024, τίθεται το ερώτημα εάν η εγγύηση είχε ήδη λήξει όταν οι πολίτες άρχισαν να χρησιμοποιούν τα ποδήλατα το 2026.
Η ακριβής ημερομηνία της οριστικής παραλαβής και η έναρξη της συμβατικής περιόδου εγγύησης πρέπει να διευκρινιστούν από τη δημοτική αρχή.
Επιπλέον, η σύμβαση προβλέπει εγγυητική επιστολή καλής λειτουργίας ύψους 15.000 ευρώ. Χρειάζεται να γίνει γνωστό εάν η εγγυητική παραμένει σε ισχύ, εάν έχει επιστραφεί και εάν έχει συνταχθεί το προβλεπόμενο πρωτόκολλο συμμόρφωσης του αναδόχου.
Ποιος έχει την ευθύνη για τα χαλασμένα ποδήλατα;
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά την κατανομή ευθυνών ανάμεσα στον Δήμο και την ανάδοχο εταιρεία.
Ο κανονισμός λειτουργίας του ΚΑΠΕ προβλέπει ότι το κόστος αποκατάστασης των βλαβών είτε καλύπτεται από τη σύμβαση με την εταιρεία είτε βαρύνει τον Δήμο. Το μοντέλο αυτό δεν παρουσιάζεται μόνο στην σύμβαση του Δήμου Παπάγου Χολαργού. Αποτελεί μοτίβο στην πλειοψηφία των συμβάσεων. Η διάκριση αυτή αποκτά καθοριστική σημασία στην περίπτωση των βανδαλισμών.
Στον Δήμο Χαλανδρίου, όπου εφαρμόστηκε αντίστοιχο σύστημα, η δημοτική αρχή είχε επισημάνει ότι οι συμβατικές υποχρεώσεις του αναδόχου δεν καλύπτουν τις ζημιές από βανδαλισμούς, με αποτέλεσμα να απαιτηθεί νέα σύμβαση συντήρησης.
Στην περίπτωση Παπάγου-Χολαργού, ο κανονισμός προβλέπει τριμελή επιτροπή εποπτείας, η οποία οφείλει να παρακολουθεί τη λειτουργία του συστήματος, να καταγράφει τις βλάβες και να δίνει τις απαραίτητες εντολές για την αποκατάστασή τους.
Επιτροπές παραλαβής και παρακολούθησης καλής λειτουργίας
Σε όλες τις επιβεβαιωμένες γνήσιες συμβάσεις ο έλεγχος δεν σταματά στην παράδοση του εξοπλισμού. Προβλέπεται πρωτοβάθμια (και, σε περίπτωση διαφωνίας, δευτεροβάθμια) επιτροπή παραλαβής, συγκροτούμενη βάσει των άρθρων 221§11β και 208 του Ν.4412/2016, στην οποία ο ανάδοχος οφείλει να γνωστοποιεί κάθε παράδοση τουλάχιστον πέντε εργάσιμες ημέρες πριν.
Ο έλεγχος όμως δεν κλείνει με την οριστική παραλαβή. Σύμφωνα με έρευνα της pyxida-ota (δείτε και παρακάτω) Οι συμβάσεις προβλέπουν περίοδο «εγγυημένης λειτουργίας» ενός έτους, κατά την οποία ο ανάδοχος παραμένει υπεύθυνος για τη συντήρηση και την αποκατάσταση βλαβών, και καταθέτει ξεχωριστή χρηματική «εγγύηση καλής λειτουργίας» που δεν επιστρέφεται πριν το πέρας της περιόδου. Την ίδια αυτή περίοδο παρακολουθεί η επιτροπή παραλαβής ή ειδική επιτροπή που ορίζει ο δήμος, τηρώντας πρακτικά και, εντός μηνός από τη λήξη του έτους εγγύησης, συντάσσοντας «πρωτόκολλο παραλαβής της εγγυημένης λειτουργίας». Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του αναδόχου, η επιτροπή μπορεί να εισηγηθεί είτε την έκπτωσή του είτε την κατάπτωση της εγγύησης καλής λειτουργίας, σύμφωνα με το άρθρο 72 του Ν.4412/2016.
Πρόκειται, με άλλα λόγια, για το ίδιο όργανο που κάνει διπλή δουλειά — παραλαβή του εξοπλισμού αρχικά, και παρακολούθηση της ομαλής λειτουργίας του συστήματος για έναν ακόμη χρόνο μετά.
Επομένως, η δημοτική αρχή καλείται να απαντήσει εάν η επιτροπή λειτουργεί, πόσες βλάβες έχουν καταγραφεί, πόσες έχουν αποκατασταθεί και ποιες δαπάνες έχουν επιβαρύνει τον δημοτικό προϋπολογισμό.
Υποχρέωση συντήρησης για τουλάχιστον πέντε χρόνια
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη σημερινή κατάσταση.
Με το Σύμφωνο Συνεργασίας που υπέγραψε το 2022 με το Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΚΑΠΕ), ο Δήμος ανέλαβε την υποχρέωση να διασφαλίσει τη λειτουργία και τη συντήρηση του συστήματος για τουλάχιστον πέντε χρόνια μετά τη λήξη της προγραμματικής περιόδου, με πλήρη κάλυψη του κόστους.
Πρόκειται για δέσμευση με ουσιαστικές δημοσιονομικές συνέπειες.
Η χρηματοδότηση της αρχικής προμήθειας δεν σημαίνει ότι εξασφαλίζεται αυτομάτως και η μελλοντική λειτουργία.
Αντιθέτως, ο Δήμος καλείται να καλύπτει δαπάνες συντήρησης, επισκευών, αντικατάστασης εξαρτημάτων, λειτουργίας των σταθμών και τεχνικής υποστήριξης.
Συνεπώς, πρέπει να γίνει γνωστό εάν υπάρχει σχετική πίστωση στον δημοτικό προϋπολογισμό, εάν προγραμματίζεται νέα σύμβαση συντήρησης και ποιο θα είναι το συνολικό κόστος για την υποχρεωτική περίοδο λειτουργίας.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι επίσης ότι οι τεχνικές προδιαγραφές της αρχικής προμήθειας προβλέπουν συντήρηση των ποδηλάτων τουλάχιστον μία φορά τον μήνα, ακόμη και όταν δεν παρουσιάζουν βλάβη.
Έχει εφαρμοστεί αυτή η υποχρέωση;
Συμβάσεις χωρίς μετρήσιμους στόχους λειτουργίας
Μία ακόμη αδυναμία που αναδεικνύεται αφορά τους όρους των συμβάσεων.
Σύμφωνα με την ανάλυση των τεχνικών προδιαγραφών, δεν προβλέπονται συγκεκριμένοι ελάχιστοι δείκτες λειτουργικής διαθεσιμότητας των ποδηλάτων, δεσμευτικοί χρόνοι αποκατάστασης βλαβών ή σαφείς ποινικές ρήτρες για ανεπαρκή λειτουργία.
Αντίθετα, σε αντίστοιχη προμήθεια του Δήμου Αθηναίων προβλέπεται διαθεσιμότητα συστήματος άνω του 95%.
Η διαφορά είναι ουσιαστική.
Δεν αρκεί ένας δήμος να προμηθευτεί ποδήλατα και σταθμούς. Χρειάζεται να εξασφαλίζει ότι ο εξοπλισμός παραμένει διαθέσιμος στους πολίτες.
Η ύπαρξη μετρήσιμων δεικτών, όπως το ποσοστό λειτουργικών ποδηλάτων, ο χρόνος αποκατάστασης βλαβών και ο αριθμός των πραγματοποιούμενων διαδρομών, επιτρέπει την αντικειμενική αξιολόγηση της υπηρεσίας.
Χωρίς τέτοιους δείκτες, η παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας και η απόδοση ευθυνών καθίστανται δυσκολότερες.
Δαπάνες για δημοσιότητα, εκπαίδευση και κάρτες συνδρομητών
Ερωτήματα προκύπτουν και για επιμέρους δαπάνες που περιλαμβάνονται στη σύμβαση.
Συγκεκριμένα, προβλέπονταν:
- 4.000 ευρώ για δράσεις δημοσιότητας.
- 7.000 ευρώ για εκδοτήριο προσωποποιημένων καρτών συνδρομητών, με τον αντίστοιχο εξοπλισμό.
- 3.000 ευρώ για υπηρεσίες εκπαίδευσης και πιλοτικής λειτουργίας.
Ποιες δράσεις δημοσιότητας πραγματοποιήθηκαν πέρα από την παρουσίαση του συστήματος;
Λειτουργεί το εκδοτήριο καρτών και πόσες κάρτες συνδρομητών έχουν εκδοθεί;
Ποιοι δημοτικοί υπάλληλοι εκπαιδεύτηκαν και ποια υπηρεσία έχει σήμερα την ευθύνη καθημερινής παρακολούθησης;
Τα ερωτήματα δεν αφορούν μόνο τη νομιμότητα των δαπανών, αλλά κυρίως την πραγματική αξιοποίηση του εξοπλισμού και των υπηρεσιών που αγοράστηκαν.
Η πανελλαδική διάσταση και η ευθύνη του ΚΑΠΕ
Η περίπτωση Παπάγου-Χολαργού δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Το πρόγραμμα «Μικροκινητικότητα για ΟΤΑ» υλοποιήθηκε με δικαιούχο το ΚΑΠΕ, μέσω χρηματοδότησης από το ΕΣΠΑ, ενώ οι δήμοι προχώρησαν στους διαγωνισμούς και στις συμβάσεις με τους ιδιώτες αναδόχους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη σχετική δημόσια ανάλυση, 104 δήμοι υπέγραψαν συμβάσεις συνολικού ύψους περίπου 36 εκατ. ευρώ.
Στην ημερίδα βιώσιμης αστικής κινητικότητας του ΚΑΠΕ, στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, το πρόγραμμα παρουσιάστηκε ως παρέμβαση που αφορά 111 δήμους, με τη χρήση των ποδηλάτων να εμφανίζει σταθερά αυξητική τάση, παρά τα προβλήματα βανδαλισμών.
Η συνολική αυτή αποτίμηση χρειάζεται να εξεταστεί σε συνδυασμό με την πραγματική λειτουργική κατάσταση των επιμέρους συστημάτων. Η αύξηση των συνολικών διαδρομών δεν αποκλείει την ύπαρξη δήμων στους οποίους μεγάλο μέρος του εξοπλισμού είναι εκτός λειτουργίας.
Το ΚΑΠΕ, ως δικαιούχος του έργου, έχει ιδιαίτερο ρόλο στην παρακολούθηση της υλοποίησης και στην αποτίμηση των αποτελεσμάτων.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν ζήτησε και διαθέτει αναλυτικά στοιχεία για τη λειτουργική διαθεσιμότητα των συστημάτων ανά δήμο και εάν έχουν προβλεφθεί διορθωτικές παρεμβάσεις όπου διαπιστώνονται σοβαρές αστοχίες.
Το ουσιαστικό ερώτημα: Πόσο χρησιμοποιήθηκαν τα ποδήλατα;
Πέρα από την κατάσταση του εξοπλισμού, η αξιολόγηση ενός τέτοιου προγράμματος απαιτεί συγκεκριμένα στοιχεία χρήσης.
Πόσοι πολίτες έχουν εγγραφεί στο σύστημα;
Πόσες διαδρομές έχουν πραγματοποιηθεί από τον Απρίλιο μέχρι σήμερα;
Ποια είναι η μέση διάρκεια των διαδρομών;
Ποιοι σταθμοί παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη ζήτηση;
Πόσες ημέρες ήταν διαθέσιμο κάθε ποδήλατο;
Ποιο είναι τελικά το κόστος της δημόσιας επένδυσης ανά πραγματοποιηθείσα διαδρομή;
Τα στοιχεία αυτά μπορούν να δείξουν εάν το πρόγραμμα ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες μετακίνησης των κατοίκων ή εάν περιορίστηκε στην εγκατάσταση ενός εξοπλισμού χωρίς επαρκή επιχειρησιακή υποστήριξη.
Παράλληλα, η επιτυχία ενός συστήματος κοινόχρηστων ποδηλάτων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την προμήθεια των ποδηλάτων.
Απαιτεί ασφαλείς διαδρομές, κατάλληλες κυκλοφοριακές παρεμβάσεις, σύνδεση με τα μέσα μαζικής μεταφοράς και ολοκληρωμένο σχεδιασμό βιώσιμης αστικής κινητικότητας.
Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, ακόμη και ένα πλήρως λειτουργικό σύστημα κινδυνεύει να παραμείνει περιορισμένης χρησιμότητας.
Η σημερινή λογοδοσία ως ευκαιρία για ουσιαστικές απαντήσεις
Η πρωτοβουλία της δημοτικής συμβούλου Αγγέλας-Πατρούλας Γλύτση να φέρει το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο δημιουργεί την ευκαιρία για έναν ουσιαστικό δημόσιο απολογισμό. Η παράταξη «8 Προτάσεις για μία Βιώσιμη Πόλη» είχε εκφράσει από την αρχή την αντίθεσή της και είχε καταψηφίσει σχετικές αποφάσεις για την υλοποίηση του συστήματος διότι το θεώρησε μη βιώσιμο.
Ωστόσο, η σημερινή συζήτηση ξεπερνά την αρχική πολιτική διαφωνία για την προμήθεια. Το έργο έχει πλέον υλοποιηθεί, ο εξοπλισμός έχει παραληφθεί και οι σχετικές δαπάνες έχουν καταβληθεί. Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι μόνο να εξηγηθεί γιατί δεν λειτουργούν τα ποδήλατα, αλλά να παρουσιαστεί συγκεκριμένο σχέδιο για την αποκατάσταση και τη βιώσιμη λειτουργία τους. Η δημοτική αρχή οφείλει να παρουσιάσει αναλυτικά στοιχεία για τον στόλο, τις διαδρομές, τις βλάβες, τις συμβατικές υποχρεώσεις του αναδόχου και το μελλοντικό κόστος συντήρησης. Το μεγάλο ερώτημα που τίθεται για όλους τους συμβαλλόμενους δήμους είναι αν οι εταιρείες ανάδοχοι δίνουν σε τακτική βάση αυτά τα στοιχεία.
Κυρίως, οι δημοτικές αρχές οφείλουν να ενημερώσουν εάν και πότε οι δημότες θα μπορούν να χρησιμοποιούν κανονικά το σύστημα για το οποίο διατέθηκαν περισσότερο από 400.000 ευρώ.
Η περίπτωση Παπάγου-Χολαργού αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα στον σχεδιασμό δημόσιων επενδύσεων: η απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων και η ολοκλήρωση μιας προμήθειας δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη επιτυχίας ενός έργου. Η πραγματική επιτυχία μετριέται από τη λειτουργία, τη χρήση, τη διάρκεια ζωής και το όφελος που αποκομίζουν οι πολίτες. Και αυτή ακριβώς είναι η λογοδοσία που απαιτείται, τόσο από τις δημοτικές αρχές όσο και από τους κεντρικούς φορείς που σχεδιάζουν και χρηματοδοτούν ανάλογα προγράμματα.
Εδώ οι ευθύνες ανήκουν στο ΚΑΠΕ και στους διαχειριστές.
Τι αποκαλύπτει η έρευνα της PYXIDA-OTA
Λίγοι ανάδοχοι, σχεδόν πανομοιότυπες τιμές, ερωτήματα για τις προδιαγραφές ασφάλειας και συμβάσεις παρατάσεων που εμφανίζονται ως νέα συμφωνητικά. Η συγκριτική έρευνα της PYXIDA-OTA στα δημόσια έγγραφα των δήμων αναδεικνύει σημαντικά ζητήματα διαφάνειας, κόστους και αποτελεσματικότητας των συστημάτων κοινόχρηστων ηλεκτρικών ποδηλάτων.
Μια αγορά με περιορισμένο αριθμό βασικών αναδόχων
Το πρώτο συμπέρασμα της έρευνας είναι η επαναλαμβανόμενη παρουσία συγκεκριμένων επιχειρήσεων στις δημοτικές προμήθειες.
Στο εξεταζόμενο δείγμα κυριαρχούν δυο οι εταιρείες και όλες δύο συμβαλλόμενες και καμία από αυτές δεν έχει βιογραφικό πώλησης ποδηλάτων. Παράλληλα υπάρχει μία ακόμη με συμβάσεις που αφορούν κυρίως τη λειτουργία, τη συντήρηση και την τεχνική υποστήριξη των συστημάτων. Η συγκέντρωση των συμβάσεων σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων δεν αποδεικνύει από μόνη της πρόβλημα ανταγωνισμού. Δημιουργεί, ωστόσο, εύλογα ερωτήματα για τον πραγματικό αριθμό των οικονομικών φορέων που συμμετέχουν στους διαγωνισμούς, τις προσφερόμενες εκπτώσεις και τον βαθμό ανταγωνισμού στην αγορά.
Πόσες προσφορές υποβάλλονται σε κάθε διαγωνισμό; Πόσοι διαφορετικοί προμηθευτές έχουν πραγματικά τη δυνατότητα να ανταποκριθούν στις τεχνικές προδιαγραφές; Αυτά είναι στοιχεία που αξίζει να εξεταστούν σε επόμενο στάδιο της έρευνας.
Πόσο κοστίζει ένα κοινόχρηστο ηλεκτρικό ποδήλατο;
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά την τιμολόγηση. Στις συμβάσεις που περιλαμβάνουν αναλυτικό τιμολόγιο, οι τιμές παρουσιάζουν αξιοσημείωτη σύγκλιση.
| Δήμος | Ηλεκτρικό ποδήλατο | Θέση κλειδώματος | Σταθμός φόρτισης |
|---|---|---|---|
| Α (44 ποδήλατα) | 2.078,33 € | 1.150 € | 1.500 € |
| Β (53 ποδήλατα) | 1.960 € | 1.150 € | 1.500 € |
| Γ | περίπου 2.050 € | — | — |
Οι τιμές αφορούν τα επιμέρους είδη, χωρίς ΦΠΑ, σύμφωνα με τα στοιχεία της συγκριτικής έρευνας. Η τιμή ενός ηλεκτρικού ποδηλάτου κυμαίνεται στις συγκεκριμένες περιπτώσεις περίπου από 1.960 έως 2.080 ευρώ.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι στους Δήμους Α και Β Μενεμένης καταγράφονται ακριβώς οι ίδιες τιμές για δύο επιμέρους είδη:
- 1.150 ευρώ για κάθε θέση κλειδώματος.
- 1.500 ευρώ για κάθε σταθμό φόρτισης.
Η ταύτιση των τιμών σε δύο διαφορετικούς δήμους αποτελεί ένδειξη κοινής τιμολογιακής βάσης ή τυποποιημένης κοστολόγησης, χωρίς όμως να αρκεί για να αποδείξει ενιαία τιμολογιακή πολιτική ή απουσία ανταγωνισμού. Για ασφαλή συμπεράσματα απαιτείται σύγκριση των ακριβών τεχνικών χαρακτηριστικών, των ποσοτήτων, των αναδόχων και των όρων των διαγωνισμών. Πρέπει επίσης να διευκρινιστεί ότι η τιμή προμήθειας του ποδηλάτου δεν αντιστοιχεί στο συνολικό κόστος εγκατάστασης του συστήματος. Στον προϋπολογισμό εντάσσονται επιπλέον οι σταθμοί, οι υποδομές κλειδώματος και φόρτισης, το λογισμικό, οι τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες, η εγκατάσταση και ενδεχομένως η αρχική τεχνική υποστήριξη. Επομένως, η απλή διαίρεση του συνολικού ποσού μιας σύμβασης με τον αριθμό των ποδηλάτων μπορεί να δημιουργήσει παραπλανητικές εντυπώσεις.
Ποδήλατα ΑμεΑ: Σημαντικά υψηλότερο κόστος
Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν τα ειδικά ποδήλατα προσβασιμότητας. Στον Δήμο Β προβλέπεται ξεχωριστή προμήθεια ποδηλάτου ΑμεΑ, με τιμή 6.010 ευρώ, έναντι 1.960 ευρώ για το τυπικό ηλεκτρικό ποδήλατο. Η διαφορά είναι σημαντική, αλλά δεν μπορεί να αξιολογηθεί χωρίς να ληφθούν υπόψη ο ειδικός εξοπλισμός, η κατασκευή και οι απαιτήσεις προσβασιμότητας.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό:
Πόσα από τα δημοτικά συστήματα κοινόχρηστων ποδηλάτων είναι πραγματικά προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρία;
Η πρόβλεψη ενός ειδικού ποδηλάτου δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει προσβάσιμη μετακίνηση. Χρειάζονται κατάλληλες υποδομές, προσβάσιμοι σταθμοί, λειτουργικές εφαρμογές και δυνατότητα εξυπηρέτησης των χρηστών.
Το κενό στις προδιαγραφές ασφάλειας: EN 15194 αλλά όχι ρητή αναφορά στο ISO 4210
Η έρευνα εντοπίζει ένα ακόμη ζήτημα που απαιτεί προσοχή.
Στα εξετασθέντα συμβατικά έγγραφα δεν εντοπίστηκε ρητή αναφορά στο διεθνές πρότυπο ISO 4210, το οποίο περιλαμβάνει απαιτήσεις και μεθόδους δοκιμών για την ασφάλεια των ποδηλάτων. Ειδικότερα, το ISO 4210-2:2023 καθορίζει απαιτήσεις ασφάλειας και απόδοσης, ενώ το ISO 4210-4:2023 αφορά τις μεθόδους δοκιμής των συστημάτων πέδησης.
Αντίθετα, στις τεχνικές προδιαγραφές εμφανίζεται συστηματικά αναφορά στο ευρωπαϊκό πρότυπο EN 15194:2009/A1:2011, το οποίο αφορά τα ηλεκτρικά υποβοηθούμενα ποδήλατα (EPAC).
Πρόκειται για διαφορετικά πρότυπα, με πεδία εφαρμογής που συνδέονται αλλά δεν ταυτίζονται.
Το EN 15194 περιλαμβάνει απαιτήσεις για τα ηλεκτρικά υποβοηθούμενα ποδήλατα και δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο ηλεκτρικό τους σύστημα. Ωστόσο, η αναφορά σε αυτό δεν τεκμηριώνει αυτομάτως συμμόρφωση με κάθε επιμέρους απαίτηση του ISO 4210.
Επιπλέον, η αναφορά σε παλαιότερη έκδοση του EN 15194 δημιουργεί ερώτημα για το εάν οι τεχνικές προδιαγραφές των προμηθειών έχουν επικαιροποιηθεί σύμφωνα με τις νεότερες εκδόσεις των εφαρμοστέων προτύπων. Η απουσία ρητής αναφοράς στο ISO 4210 από μια σύμβαση δεν σημαίνει ότι τα ποδήλατα είναι μη ασφαλή ή ότι δεν έχουν πραγματοποιηθεί οι απαιτούμενες δοκιμές.
Σημαίνει, όμως, ότι χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος των τεχνικών φακέλων, των πιστοποιητικών συμμόρφωσης και των διαδικασιών παραλαβής.
Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ποδήλατα δημόσιας χρήσης, που χρησιμοποιούνται καθημερινά από διαφορετικούς ανθρώπους και εκτίθενται σε έντονη καταπόνηση, η τεκμηρίωση της ασφάλειας αποκτά αυξημένη σημασία.
Βλάβες, βανδαλισμοί και συντήρηση: Ποιος πληρώνει μετά την εγκατάσταση;
Ένα σύστημα κοινόχρηστων ποδηλάτων δεν ολοκληρώνεται με την παράδοση του εξοπλισμού. Τα ποδήλατα χρειάζονται τακτική συντήρηση, έλεγχο φρένων, ελαστικών, μπαταριών και ηλεκτρικών συστημάτων, καθώς και επισκευές από φυσιολογική φθορά, ατυχήματα ή βανδαλισμούς. Οι συμβάσεις περιλαμβάνουν προβλέψεις για την τεχνική υποστήριξη και την αποκατάσταση βλαβών, αλλά η έκταση των υποχρεώσεων διαφοροποιείται. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η λειτουργία και η συντήρηση αποτελούν αντικείμενο χωριστών συμβάσεων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν:
- Ένας Δήμος, με σύμβαση για επισκευή βλαβών κοινόχρηστων ποδηλάτων.
- Άλλος Δήμος, με σύμβαση για τη συντήρηση και λειτουργία του συστήματος.
Η διάκριση ανάμεσα στην αρχική προμήθεια και στη μεταγενέστερη συντήρηση έχει ιδιαίτερη οικονομική σημασία. Ένας δήμος μπορεί να προμηθευτεί τον εξοπλισμό μέσω ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, αλλά να χρειάζεται στη συνέχεια να καλύπτει λειτουργικές δαπάνες από ίδιους πόρους ή άλλες πηγές. Αυτό σημαίνει ότι το πραγματικό κόστος του συστήματος πρέπει να υπολογίζεται σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του και όχι μόνο κατά την εγκατάσταση.
Ποιος αντικαθιστά ένα ποδήλατο που καταστρέφεται; Ποιος πληρώνει μια νέα μπαταρία; Πόσο διαρκεί η εγγύηση; Υπάρχει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση για τη συντήρηση μετά τη λήξη της αρχικής σύμβασης; Χωρίς σαφείς απαντήσεις, ένας δήμος κινδυνεύει να διαθέτει μια σύγχρονη υποδομή που σταδιακά απαξιώνεται λόγω έλλειψης συντήρησης.
Το σημαντικότερο ερώτημα: Πόσο χρησιμοποιούνται τελικά τα ποδήλατα;
Πέρα από τις τιμές, τους προμηθευτές και τις συμβατικές διαδικασίες, υπάρχει ένα ακόμη σημαντικότερο ζήτημα: η πραγματική αποτελεσματικότητα των συστημάτων.
Η εγκατάσταση 40, 50 ή 60 ηλεκτρικών ποδηλάτων δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη επιτυχίας μιας δημοτικής πολιτικής. Το κρίσιμο είναι πόσοι πολίτες τα χρησιμοποιούν, πόσο συχνά, για ποιες μετακινήσεις και με ποιο λειτουργικό κόστος. Η αξιολόγηση θα μπορούσε να στηρίζεται σε συγκεκριμένους δείκτες:
- Διαδρομές ανά ποδήλατο: Πόσες πραγματοποιούνται καθημερινά ή μηνιαία;
- Ενεργοί χρήστες: Πόσοι διαφορετικοί πολίτες χρησιμοποιούν πραγματικά το σύστημα;
- Διαθεσιμότητα: Τι ποσοστό του στόλου βρίσκεται καθημερινά σε λειτουργία;
- Βλάβες και βανδαλισμοί: Πόσα περιστατικά καταγράφονται και πόσο γρήγορα αποκαθίστανται;
- Κόστος ανά διαδρομή: Ποια είναι η αναλογία συνολικού κόστους λειτουργίας προς τον αριθμό των πραγματοποιούμενων μετακινήσεων;
- Χρήση ανά σταθμό: Ποιοι σταθμοί έχουν υψηλή ζήτηση και ποιοι υπολειτουργούν;
- Περιβαλλοντικό αποτέλεσμα: Σε ποιο βαθμό οι διαδρομές αντικαθιστούν μετακινήσεις με μηχανοκίνητα μέσα;
Οι δείκτες αυτοί δεν προκύπτουν από την απλή εξέταση των συμβάσεων. Απαιτούν πραγματικά λειτουργικά δεδομένα, τα οποία θα πρέπει να ζητηθούν από τους δήμους και τους διαχειριστές των συστημάτων. Είναι, όμως, απαραίτητοι για να διαπιστωθεί εάν οι χρηματοδοτήσεις μετατρέπονται σε ουσιαστική υπηρεσία προς τους πολίτες.
Τι πρέπει να δημοσιοποιούν οι δήμοι
Η έρευνα αναδεικνύει την ανάγκη για ένα περισσότερο διαφανές και συγκρίσιμο σύστημα παρακολούθησης των δημοτικών επενδύσεων στη μικροκινητικότητα. Κάθε δήμος θα μπορούσε να δημοσιοποιεί σε τακτική βάση:
- Τον συνολικό προϋπολογισμό και την τελική συμβατική αξία της προμήθειας.
- Τον αριθμό των ποδηλάτων και των σταθμών που έχουν παραληφθεί και τεθεί σε λειτουργία.
- Τις δαπάνες λειτουργίας, συντήρησης και αντικατάστασης εξοπλισμού.
- Τον αριθμό διαδρομών και ενεργών χρηστών.
- Τον αριθμό βλαβών, βανδαλισμών και ποδηλάτων εκτός λειτουργίας.
- Τις παρατάσεις και τροποποιήσεις των συμβάσεων, με σαφή αναφορά στην αρχική σύμβαση.
- Τους δείκτες αξιολόγησης της πραγματικής απόδοσης του συστήματος.
Με αυτόν τον τρόπο, οι δημότες θα μπορούσαν να γνωρίζουν όχι μόνο πόσα χρήματα δαπανήθηκαν, αλλά και ποιο είναι το μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Συμπέρασμα: Από την απορρόφηση των κονδυλίων στην αξιολόγηση της επένδυσης
Η έρευνα της PYXIDA-OTA δείχνει ότι το πρόγραμμα κοινόχρηστων ηλεκτρικών ποδηλάτων έχει δημιουργήσει μια νέα, εξειδικευμένη αγορά δημοτικών προμηθειών, με περιορισμένο αριθμό επαναλαμβανόμενων αναδόχων, σημαντική τυποποίηση εξοπλισμού και αξιοσημείωτη σύγκλιση τιμών. Παράλληλα, αναδεικνύει ζητήματα που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση: την τεκμηρίωση των προδιαγραφών ασφάλειας, τη μακροχρόνια χρηματοδότηση της συντήρησης, τη σαφή διάκριση των αρχικών συμβάσεων από τις παρατάσεις και την πραγματική αποδοτικότητα των συστημάτων.
Τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν από μόνα τους παρατυπίες ή υπερκοστολογήσεις. Παρέχουν, όμως, συγκεκριμένα στοιχεία πάνω στα οποία μπορεί να στηριχθεί ένας ουσιαστικός έλεγχος.
Το ζητούμενο δεν είναι να αμφισβητηθεί η αξία της βιώσιμης μικροκινητικότητας. Είναι να διασφαλιστεί ότι κάθε ευρώ δημόσιας και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης αποδίδει πραγματικό όφελος στους πολίτες.
Γιατί η επιτυχία ενός τέτοιου προγράμματος δεν μετριέται από τον αριθμό των ποδηλάτων που παραδόθηκαν, τις κορδέλες που κόπηκαν ή τις φωτογραφίες των εγκαινίων. Μετριέται από τα ποδήλατα που κυκλοφορούν, τους πολίτες που εξυπηρετούνται, τις μετακινήσεις που πραγματοποιούνται και το κόστος που πληρώνει τελικά η κοινωνία.
Η έρευνα βασίζεται σε συγκριτική επεξεργασία δημοσίων συμβατικών εγγράφων της Διαύγειας και του ΚΗΜΔΗΣ. Τα συμπεράσματα αφορούν το εξεταζόμενο δείγμα και δεν συνιστούν απογραφή του συνόλου των συμβάσεων ή έλεγχο νομιμότητας. Τα οικονομικά και τεχνικά στοιχεία παρουσιάζονται σύμφωνα με τα δεδομένα της έρευνας και χρήζουν αντιπαραβολής με τα πρωτότυπα έγγραφα πριν από την οριστική δημοσίευση.
Διαβάστε εδώ την ανάρτηση του Ορέστη Πασχαλινά
Διαβάστε και σχετικά άρθρα
Είναι βιώσιμο το σύστημα των κοινόχρηστων ποδηλάτων;
Το μεγάλο πείραμα των κοινόχρηστων ποδηλάτων ξεκινάει από την Ηλιούπολη
Με το ΕΣΠΑ κοινόχρηστα ποδήλατα στους μητροπολιτικούς δήμους

