Ένα πανελλαδικό πρόγραμμα εκατομμυρίων ευρώ, 111 Δήμοι και μια κεντρική πλατφόρμα συλλογής στοιχείων. Ωστόσο, οι πολίτες δεν έχουν πρόσβαση σε ένα ενιαίο, αναλυτικό σύνολο ανοικτών δεδομένων για να ελέγξουν πόσα ποδήλατα λειτουργούν, πόσο χρησιμοποιούνται και ποια είναι η πραγματική απόδοση των δημόσιων επενδύσεων. Η πρόσφατη συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο Παπάγου–Χολαργού ανέδειξε με χαρακτηριστικό τρόπο το πρόβλημα.
Η βιώσιμη αστική κινητικότητα δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο με τον αριθμό των ηλεκτρικών ποδηλάτων που αγοράστηκαν, των σταθμών που εγκαταστάθηκαν ή των χρημάτων που απορροφήθηκαν. Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν τα συστήματα λειτουργούν, εάν εξυπηρετούν τους πολίτες, εάν μειώνουν την εξάρτηση από το αυτοκίνητο και εάν οι Δήμοι μπορούν να εξασφαλίσουν τη συντήρησή τους.
Για να απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα χρειάζονται δεδομένα. Και εδώ προκύπτει ένα σημαντικό ζήτημα για το πανελλαδικό πρόγραμμα κοινόχρηστων ηλεκτρικών ποδηλάτων που υλοποιείται με τη συμμετοχή του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας (ΚΑΠΕ). Τα δεδομένα προβλέπεται να συλλέγονται και να διαβιβάζονται στην Κεντρική Ηλεκτρονική Πλατφόρμα Μικροκινητικότητας του ΚΑΠΕ. Δεν έχει, όμως, εντοπιστεί αντίστοιχη ενιαία δημόσια βάση που να επιτρέπει στους πολίτες, στους δημοτικούς συμβούλους και στους ερευνητές να τα αναζητούν, να τα επεξεργάζονται και να τα συγκρίνουν ανά Δήμο.
Το πρόβλημα αποκαλύφθηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Παπάγου Χολαργού στην ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας όπου ο Αντιδήμαρχος δεν μπόρεσε να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις με νούμερα που παρισιάστηκαν ενώ έχουν αναρτηθεί καταγγελίες ότι οι περισσότεροι σταθμοί είναι κλειστεοι όπως και ότι τα περισσότερα ποδήλατα δεν λειτουργούν.
Πρόκειται για μια ουσιαστική έλλειψη στη δημόσια λογοδοσία, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για έργα που χρηματοδοτούνται από δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους αλλά και μια πλήρη αδυναμία αξιολόγησης στο μεγάλο ερώτημα του άν το πρόγραμμα είναι βιώσιμο.
Υπάρχει κεντρική πλατφόρμα – Τα δεδομένα προορίζονται για στατιστική ανάλυση
Η ύπαρξη της κεντρικής υποδομής δεδομένων δεν αποτελεί υπόθεση. Στις πολιτικές προστασίας προσωπικών δεδομένων δημοτικών συστημάτων κοινόχρηστων ποδηλάτων αναφέρεται ρητά ότι ψευδωνυμοποιημένα δεδομένα διαβιβάζονται στην Κεντρική Ηλεκτρονική Πλατφόρμα Μικροκινητικότητας του ΚΑΠΕ.
Η διαβίβαση αυτή προβλέπεται για στατιστικούς σκοπούς και επιστημονική έρευνα σχετικά με:
- Τη χρήση των κοινόχρηστων ποδηλάτων.
- Την προσφορά και τη ζήτηση υπηρεσιών μικροκινητικότητας.
- Την αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών.
- Τα ενεργειακά και περιβαλλοντικά οφέλη των παρεμβάσεων.
- Το είδος της χρήσης των ποδηλάτων.
Επομένως, το πρόγραμμα δεν περιορίζεται στην εγκατάσταση ποδηλάτων και σταθμών. Περιλαμβάνει και έναν μηχανισμό συλλογής και αξιοποίησης πληροφοριών. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποια από αυτά τα στοιχεία λαμβάνει πράγματι το ΚΑΠΕ, με ποια συχνότητα ενημερώνονται, ποιοι φορείς έχουν πρόσβαση και γιατί δεν δημοσιοποιούνται συστηματικά σε συγκεντρωτική και ανωνυμοποιημένη μορφή. Η πρόσβαση στα δεδομένα δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει προσωπικά στοιχεία χρηστών ή μεμονωμένες διαδρομές. Αρκούν συγκεντρωτικοί δείκτες, με κατάλληλη προστασία της ιδιωτικότητας, ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγηση των έργων.
111 Δήμοι – Αλλά πού βρίσκεται η συνολική εικόνα;
Στην ημερίδα του ΚΑΠΕ για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα, που πραγματοποιήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2026 στην Αθήνα, παρουσιάστηκε το πρόγραμμα «Μικροκινητικότητα για ΟΤΑ», το οποίο αφορά 111 Δήμους της χώρας. Δεν δημοσιεύθηκαν ούτε πρακτικά ούτε video.
Στην εκδήλωση συμμετείχαν εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δημόσιων φορέων και της αγοράς, ενώ εξετάστηκαν η πρόοδος του προγράμματος, η χρήση των συστημάτων και τα προβλήματα λειτουργίας τους. Δημοσιοποιήθηκαν επιμέρους στοιχεία και παραδείγματα Δήμων. Στην Ηγουμενίτσα, για παράδειγμα, αναφέρθηκαν περισσότερες από 6.000 διαδρομές και περίπου 700 εγγεγραμμένοι χρήστες.
Αλλά ποια είναι η αντίστοιχη εικόνα για τους υπόλοιπους Δήμους; Πόσοι από τους 111 έχουν ενεργοποιήσει τα συστήματά τους; Πόσα ποδήλατα έχουν παραδοθεί και πόσα κυκλοφορούν; Πόσες διαδρομές πραγματοποιούνται ανά μήνα; Ποιοι σταθμοί έχουν υψηλή χρήση και ποιοι παραμένουν ανενεργοί;
Και κυρίως, πόσο αξιόπιστα λειτουργούν αυτά τα συστήματα; Η δημοσιοποίηση μεμονωμένων επιτυχημένων παραδειγμάτων δεν υποκαθιστά την ανάγκη για συνολική, συγκρίσιμη αξιολόγηση. Οι εταιρείες μόνες τους δίνουν τα συνολικά στοιχεία ή το ΚΑΠΕ έχει δυνατότητα να αντλεί σε πραγματικό χρόνο τα στοιχεία. Η συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Παπάγου Χολαργού παρουσίασε διάφορες αντιφάσεις που βάζουν σε ευθεία αμφισβήτηση τα στοιχεία που δημοσιεύουνται. Από τα 45 ποδήλατα της σύμβασης παρουσιάστηκαν 38 εκ των οποίων μόνο 8 λειτουργούν.
Ένα πρόγραμμα εθνικής εμβέλειας χρειάζεται ενιαία μεθοδολογία παρακολούθησης και δημόσια πρόσβαση στους βασικούς δείκτες του.
Το παράδειγμα που αποκαλύπτει την ανάγκη για πραγματικά δεδομένα
Η πρόσφατη ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας του Δημοτικού Συμβουλίου Παπάγου–Χολαργού, στις 29 Οκτωβρίου 2026, ανέδειξε με χαρακτηριστικό τρόπο τη διαφορά ανάμεσα στα διοικητικά στοιχεία και στην πραγματική λειτουργία του συστήματος.
Απαντώντας στις ερωτήσεις της αντιπολίτευσης, ο αντιδήμαρχος ανέφερε ότι 19 από τα 45 ποδήλατα της σύμβασης μπήκαν στους σταθμούς, αλλά στην συνέχεια 11 αποσύρθηκαν ενώ έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 2.960 διαδρομές. Τί παρέλαβε η επιτροπή παραλαβής και πώς πληρώθηκε το έργο; Μιλάμε για 180 μέρες δηλαδή αν τα 19 ποδήλατα χρησιμοποιούνταν έστω μια φορά την ημέρα το καθένα, θα είχαμε 3.400 διαδρομές. Αναφέρθηκαν επίσης 1.000 χρήστες. Δηλαδή αυτοί μέσα στο διάστημα της λειτουργίας των 7 μηνών το χρησιμοποίησαν λιγότερο από 3 φορές ο καθένας. Και μήπως αυτή η χρήση έγινε δοκιμαστικά τον πρώτο μήνα της λειτουργίας και απογοήτευσε;
Ωστόσο, σύμφωνα με δημόσια καταγραφή του Ορέστη Πασχαλινά μέλους της ΠοδηλΑττικής Κοινότητας, σε επιτόπιο έλεγχο και στους επτά σταθμούς στις 26 Οκτωβρίου, από τα 19 ποδήλατα που εντοπίστηκαν μόνο ένα κατέστη δυνατό να ξεκλειδώσει και να χρησιμοποιηθεί. Η συγκεκριμένη καταγραφή δεν αποτελεί επίσημο διαχρονικό δείκτη λειτουργικότητας. Αναδεικνύει, όμως, το πρόβλημα της απουσίας ανεξάρτητα ελέγξιμων στοιχείων. Αξιόπιστα στοιχεία δεν δημοσιεύονται.
Αν ένα ποδήλατο βρίσκεται τοποθετημένο στον σταθμό, αλλά δεν ξεκλειδώνει, πρέπει να καταγράφεται ως λειτουργικό ή ως εκτός λειτουργίας; Αν η εφαρμογή εμφανίζει ένα ποδήλατο διαθέσιμο αλλά ο χρήστης δεν μπορεί να το παραλάβει, πώς αποτυπώνεται αυτή η αποτυχημένη προσπάθεια; Και εάν ο Δήμος παρουσιάζει τον συνολικό αριθμό διαδρομών, πώς μπορεί ο πολίτης να ελέγξει ποιο ποσοστό του στόλου ήταν διαθέσιμο κατά την περίοδο στην οποία πραγματοποιήθηκαν;
Τέλος τί αφορούν αυτές οι διαδρομές. Μήπως αφορούν κυριακάτικες βόλτες και όχι μετακινήσεις από σταθμό σε σταθμό;
Στη συνεδρίαση δεν παρουσιάστηκε ημερήσιο ιστορικό διαθεσιμότητας, αναλυτική κατάσταση βλαβών ή στοιχεία για τις αποτυχημένες προσπάθειες ξεκλειδώματος.
Αυτά ακριβώς τα δεδομένα θα επέτρεπαν να διαπιστωθεί αντικειμενικά ποια εικόνα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα αν τα ποδήλατα χρησιμοποιούνται μέσα στους στόχους της Βιώσιμης Κινητικότητας και αν το σύστημα θα είναι βιώσιμο στο τέλος της πενταετίας.
Τι πρέπει να δημοσιεύει το ΚΑΠΕ
Το ΚΑΠΕ, ως κεντρικός φορέας υλοποίησης και παρακολούθησης του προγράμματος, θα μπορούσε να διαθέτει μια ενιαία δημόσια πλατφόρμα δεικτών, με μηνιαία ενημέρωση για όλους τους συμμετέχοντες Δήμους έτσι ώστε με την βοήθεια του κοινού να μπορεί να γίνει η εξακρίβωση των στοιχείων. Μήπως καταγράφονται διαδρομές σε σταθμούς που είναι κλειστοί και με ποδήλατα που δεν λειτουργούν; Τι κατάγραψε η εταιρεία στις 29 Οκτωβρίου που υπήρχε μόνο ένα ποδήλατο διαθέσιμο;
Η πλατφόρμα θα πρέπει να επιτρέπει την αναζήτηση ανά Δήμο, τη σύγκριση μεταξύ συστημάτων και τη λήψη των στοιχείων σε ανοικτή, μηχαναγνώσιμη μορφή, όπως CSV ή JSON κι σε πραγματικό χρόνο.
Οι σημαντικότεροι δείκτες είναι:
- Κατάσταση υλοποίησης: αριθμός συμβατικών ποδηλάτων και σταθμών, ημερομηνία έναρξης λειτουργίας, στάδιο παραλαβής και διάρκεια εγγύησης.
- Πραγματική διαθεσιμότητα: λειτουργικά ποδήλατα ανά ημέρα, ενεργοί σταθμοί, ποδήλατα σε επισκευή και χρόνος εκτός λειτουργίας.
- Πραγματική χρήση: ολοκληρωμένες διαδρομές ανά μήνα, ενεργοί χρήστες, μέση διάρκεια και αριθμός διαδρομών ανά λειτουργικό ποδήλατο.
- Τεχνική αξιοπιστία: αποτυχημένες προσπάθειες ξεκλειδώματος, βλάβες, μέσος χρόνος αποκατάστασης και επαναλαμβανόμενα προβλήματα.
- Οικονομική βιωσιμότητα: κόστος προμήθειας, ετήσιο κόστος συντήρησης, διάρκεια συμβατικής υποστήριξης και λειτουργικό κόστος ανά διαδρομή.
- Αποτελεσματικότητα: χρήση ανά σταθμό και τεκμηριωμένες εκτιμήσεις για την υποκατάσταση μετακινήσεων με αυτοκίνητο και το περιβαλλοντικό όφελος.
Χρειάζεται βέβαια να διευκρινιστεί ποιοι από τους παραπάνω δείκτες συλλέγονται ήδη από την κεντρική πλατφόρμα και ποιοι απαιτούν πρόσθετη καταγραφή από τους Δήμους ή τους αναδόχους.
Ακόμη και η δημοσιοποίηση των στοιχείων που είναι σήμερα διαθέσιμα θα αποτελούσε σημαντικό βήμα.
Χωρίς ανοικτά δεδομένα δεν μπορεί να γίνει ουσιαστική αξιολόγηση
Η έλλειψη ενιαίων δημόσιων στοιχείων δεν αφορά μόνο το δικαίωμα ενημέρωσης των πολιτών. Επηρεάζει και τη δυνατότητα των ίδιων των Δήμων να μαθαίνουν από την εμπειρία άλλων Δήμων και να βλέπουν τι δεν πάει καλά και τι πρέπει να βελτιωθεί.
Ποια συστήματα έχουν λιγότερες βλάβες; Ποιες τεχνικές προδιαγραφές αποδείχθηκαν πιο αξιόπιστες; Ποιοι σταθμοί αξιοποιούνται περισσότερο; Πόσο κοστίζει η συντήρηση ανά ποδήλατο; Ποια μοντέλα λειτουργίας μπορούν να παραμείνουν βιώσιμα μετά τη λήξη των εγγυήσεων;
Χωρίς κοινά δεδομένα, δεν μπορεί να γίνει τεκμηριωμένη σύγκριση ούτε να σχεδιαστούν αποτελεσματικά οι επόμενες προμήθειες.
Επιπλέον, οι συνολικοί αριθμοί διαδρομών μπορεί να δημιουργούν μια ελλιπή εικόνα.
Για παράδειγμα, 3.000 διαδρομές με 45 λειτουργικά ποδήλατα δεν έχουν την ίδια επιχειρησιακή σημασία με 3.000 διαδρομές σε ένα σύστημα όπου τα περισσότερα ποδήλατα παραμένουν εκτός λειτουργίας.
Ο δείκτης που χρειάζεται δεν είναι μόνο ο συνολικός αριθμός διαδρομών. Είναι και οι διαδρομές ανά πραγματικά διαθέσιμο ποδήλατο, σε συνδυασμό με το ποσοστό διαθεσιμότητας και το κόστος λειτουργίας και κυρίως το είδος των διαδρομών.
Δημόσια χρηματοδότηση χωρίς δημόσια αξιολόγηση;
Η ανάπτυξη της μικροκινητικότητας αποτελεί σημαντική δημόσια πολιτική. Ωστόσο, η επιτυχία της δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη επειδή ολοκληρώθηκαν οι διαγωνισμοί και εγκαταστάθηκε ο εξοπλισμός. Τα χρήματα που δαπανήθηκαν πρέπει να αντιστοιχούν σε υπηρεσίες που αποδίδουν μετρήσιμο όφελος στις τοπικές κοινωνίες. Το ΚΑΠΕ έχει σημαντικό ρόλο στην παρακολούθηση του προγράμματος. Η συγκέντρωση δεδομένων μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια τεκμηριωμένη πανελλαδική αξιολόγηση. Για να γίνει όμως αυτή η αξιολόγηση αντικείμενο δημόσιου ελέγχου, χρειάζεται δημοσιοποίηση των συγκεντρωτικών στοιχείων. Η πρόσβαση θα εξυπηρετούσε τα Δημοτικά Συμβούλια, τις αρμόδιες υπηρεσίες, τους ερευνητές, τους δημοσιογράφους και τους ίδιους τους πολίτες.
Τα ερωτήματα προς το ΚΑΠΕ
Με αφορμή όσα αναδείχθηκαν στο Δημοτικό Συμβούλιο Παπάγου–Χολαργού, προκύπτουν συγκεκριμένα ερωτήματα προς το ΚΑΠΕ:
Ποια ακριβώς δεδομένα συλλέγει σήμερα η Κεντρική Ηλεκτρονική Πλατφόρμα Μικροκινητικότητας από τους συμμετέχοντες Δήμους;
Ενημερώνεται με πραγματικά δεδομένα διαθεσιμότητας, βλαβών και επιτυχημένων ή αποτυχημένων ξεκλειδωμάτων ή περιορίζεται σε στοιχεία διαδρομών και χρηστών;
Υπάρχει ενιαία αξιολόγηση των συστημάτων των 111 Δήμων και, εφόσον υπάρχει, πού δημοσιεύονται τα αποτελέσματά της;
Πώς προέκυψαν οι συγκριτικές αναφορές που παρουσιάστηκαν στην ημερίδα του Σεπτεμβρίου; Με ποιους δείκτες, για ποια χρονική περίοδο και με ποια μεθοδολογία αξιολογήθηκε η απόδοση των Δήμων;
Τέλος, προτίθεται το ΚΑΠΕ να διαθέσει συγκεντρωτικά, ανωνυμοποιημένα και μηχαναγνώσιμα δεδομένα στο κοινό, με δυνατότητα σύγκρισης ανά Δήμο;
Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα είναι αναγκαία για να αποκτήσει το πρόγραμμα το επίπεδο διαφάνειας που αντιστοιχεί στην κλίμακα της δημόσιας χρηματοδότησής του.
Τα κοινόχρηστα ηλεκτρικά ποδήλατα δεν πρέπει να αποτελούν απλώς μια καταγραφή δημόσιων προμηθειών. Πρέπει να αποτελούν μια μετρήσιμη δημόσια υπηρεσία. Και για να μπορεί αυτή η υπηρεσία να αξιολογηθεί, τα δεδομένα της πρέπει να είναι ανοικτά στους πολίτες.
Ο βασικός νόμος στην Ελλάδα για τα ανοικτά δεδομένα και την περαιτέρω χρήση των πληροφοριών του δημόσιου τομέα είναι ο Νόμος 4727/2020 (ΦΕΚ Α’ 184/23-09-2020) «Ψηφιακή Διακυβέρνηση… και άλλες διατάξεις», και συγκεκριμένα το Κεφάλαιο Ι’ (άρθρα 59 έως και επόμενα).
Με τον νόμο αυτόν ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία η Ευρωπαϊκή Οδηγία (ΕΕ) 2019/1024 για τα ανοικτά δεδομένα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.
Βασικά σημεία του Ν. 4727/2020 για τα ανοιχτά δεδομένα:
- Αντικείμενο: Η ελεύθερη διάθεση εγγράφων, πληροφοριών και δεδομένων από φορείς του δημοσίου τομέα.
- Σκοπός: Η ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας, της καινοτομίας και της ανάπτυξης εφαρμογών προστιθέμενης αξίας.
- Προσβασιμότητα: Τα δεδομένα διατίθενται σε ανοικτό μορφότυπο, μηχανικώς αναγνώσιμο, ελεύθερα για χρήση, επαναχρησιμοποίηση και αναδιανομή από οποιονδήποτε.
- Κεντρική Πύλη: Η βασική εθνική υποδομή για την αναζήτηση και διάθεση αυτών των δεδομένων είναι η πλατφόρμα data.gov.gr.

